Η νοερά προσευχή ή «προσευχή του Ιησού» είναι μια από τις παλαιότερες και πιο χαρακτηριστικές πρακτικές της ορθόδοξης πνευματικότητας. Η πιο γνωστή της μορφή είναι η σύντομη ικεσία:
«Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού, ελέησόν με τον αμαρτωλόν.»
Ιστορική προέλευση
Οι ρίζες της εντοπίζονται ήδη στους ερημίτες της Αιγύπτου τον 4ο αιώνα και καλλιεργήθηκε συστηματικά στους μοναχούς του Σινά και κατόπιν στο Άγιον Όρος.
Σύνδεση με τον ησυχασμό
Στα κείμενα της Φιλοκαλίας — και ιδιαιτέρως στις ομιλίες του αγίου Γρηγορίου Παλαμά — η μονολόγιστη ευχή παρουσιάζεται ως μέσο σύζευξης νοός και καρδίας. Δεν πρόκειται για μαντρική επανάληψη, αλλά για μια απλή, σταθερή, ταπεινή στροφή του ανθρώπου προς τον Χριστό.
Πρακτική σήμερα
Η ευχή χρησιμοποιείται από κληρικούς και λαϊκούς, σε όρθια ή καθιστή στάση, συνήθως με τη βοήθεια κομποσχοινίου. Η ορθόδοξη παράδοση τονίζει ότι η απομονωμένη πρακτική χωρίς πνευματική καθοδήγηση μπορεί να οδηγήσει σε πλάνη, γι’ αυτό συνιστάται η σύνδεσή της με την υπόλοιπη μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας.